Độ song song là một trong các dung sai hình học, dùng để biểu thị mức độ song song của một bề mặt hoặc đường thẳng so với bề mặt hay đường thẳng làm chuẩn. Khi độ song song được quản lý một cách phù hợp, độ chính xác trong lắp ráp giữa các chi tiết sẽ được nâng cao, từ đó cải thiện hiệu suất hoạt động của máy móc và độ tin cậy của sản phẩm.
Trong chuyên mục này, chúng tôi sẽ giới thiệu một cách dễ hiểu từ định nghĩa cơ bản của độ song song, tầm quan trọng của nó, các phương pháp đo, cũng như sự khác biệt giữa độ song song và độ phẳng – một dung sai hình học khác.
Mục lục
- Độ song song là gì?
- Ký hiệu độ song song
- Cách hiểu về vùng dung sai của độ song song
- Sự khác biệt giữa độ song song và độ phẳng
- Phương pháp đo độ song song
- Kết luận
Độ song song là gì?
Độ song song là một trong các dung sai hình học, cho biết mức độ song song của một bề mặt hoặc đường thẳng so với bề mặt hay đường thẳng làm chuẩn (datum).
Theo tiêu chuẩn JIS, độ song song được quy định như sau:
JIS B 0621-1984: Định nghĩa và ký hiệu sai lệch hình học
【Định nghĩa】Độ song song là giá trị của sự sai lệch của một đường thẳng hoặc mặt phảng cần phải song song, so với đường chuẩn hoặc mặt chuẩn hình học song song với đường chuẩn hoặc mặt chuẩn đó.
【Biểu thị】Độ song song được biểu thị bằng kích thước của vùng mà đường thẳng hoặc mặt phẳng chiếm giữ theo phương vuông góc với đường chuẩn hoặc mặt chuẩn và được ghi là độ song song_mm hoặc độ song song_ μm.
Cụ thể, đây là tiêu chí nhằm đảm bảo rằng bề mặt hoặc đường thẳng được chỉ định là song song với chuẩn trong phạm vi dung sai cho phép.
Ký hiệu độ song song
Đối với độ song song, hình thể làm chuẩn (đường thẳng hoặc mặt phẳng) được thiết lập làm chuẩn, và trên bản vẽ kỹ thuật, thông thường sẽ được chỉ định như minh họa trong hình dưới đây.
Cách hiểu về vùng dung sai của độ song song
Như hình minh họa bên dưới, trong trường hợp mặt trên của một sản phẩm có bề rộng 10mm được chỉ định độ song song 0.1, điều này có nghĩa là mặt đó phải nằm hoàn toàn trong một vùng có chiều rộng 0.1mm, được xác định bởi hai mặt phảng song song với chuẩn A (mặt chuẩn) và cách nhau 10mm.
Về mặt hình dung, như hình bên phải, nếu độ gợn sóng hay độ lượn của bề mặt được chỉ định độ song song nằm gọn trong phạm vi 0.1mm, ở vị trí song song với datum A và cách datum A 10mm, thì có thể kết luận rằng「đạt yêu cầu độ song song 0.1」
Cách hiểu khi độ song song được chỉ định cho đường kính trong và đường kính ngoài (lỗ hoặc trục)
Như hình minh họa bên dưới, trong trường hợp độ song song 0.1 được chỉ định trên đường kéo dài của đường kích thước lỗ, điều này có nghĩa là trục tâm của lỗ phải nằm bên trong một hình trụ có đường kính 0.1mm, hình trụ này song song với chuẩn A.
Về mặt hình dung, như hình bên phải, chỉ cần đường trục (trục tâm) của lỗ nằm gọn trong hình trụ đường kính 0.1mm thì có thể xem là đạt yêu cầu của độ song song.
Ngoài ra, trong trường hợp lỗ hoặc trục được chỉ định làm chuẩn, cách hiểu cũng hoàn toàn tương tự.
Sự khác biệt giữa độ song song và độ phẳng
Dưới đây là phần tổng hợp sự khác biệt giữa độ song song và độ phẳng, hai loại dung sai hình học thường hay bị nhầm lẫn với nhau.
| Phân loại ký hiệu | Ý nghĩa | Sự tồn tại của chuẩn |
Độ song song | Là dung sai biểu thị mức độ song song của một bề mặt hoặc đường thẳng so với một bề mặt hay đường thẳng làm chuẩn (datum). | Là hình thể liên quan, và tồn tại chuẩn (datum) làm cơ sở cho gia công và đo lường. |
Độ phẳng | Là dung sai biểu thị mức độ phẳng của một bề mặt đơn lẻ. | Là hình thể độc lập, được chỉ định trực tiếp trên chính bề mặt đó nên không cần chuẩn (datum). |
Nói cách khác, độ song song đánh giá mối quan hệ vị trí giữa hai bề mặt hoặc đường thẳng, còn độ phẳng đánh giá độ phẳng của một bề mặt duy nhất.
Ngoài ra, bạn cũng có thể tham khảo thêm bài viết tổng hợp về ký hiệu dung sai hình học「độ tròn」dưới đây:
Phương pháp đo độ tròn là gì? Giới thiệu sự khác biệt so với độ trụ
Phương pháp đo độ song song
Dưới đây là tổng hợp các phương pháp đo độ song song.
Thước cặp và panme
Có thể sử dụng thước cặp hoặc panme để kẹp và đo giữa chuẩn và bề mặt cần đo độ song song.
Như hình minh họa bên dưới, khi đo nhiều vị trí trên phần có bề rộng 10mm để kiểm tra độ song song 0.1, nếu giá trị đo được lớn nhất là「10.03」và nhỏ nhất là「9.97]」，thì độ song song được xác định là:「Giá trị lớn nhất 10.03 – giá trị nhỏ nhất 9.97 = 0.06」．Do giá trị này nằm trong phạm vi cho phép 0.1, nên có thể kết luận rằng「đạt yêu cầu độ song song 0.1」．
Thước đo chiều cao và đồng hồ so
Phương pháp đo độ song song bằng thước đo chiều cao được thực hiện bằng cách đặt sản phẩm sao cho datum (mặt chuẩn) tiếp xúc với bàn chuẩn, sau đó đo chiều cao tại nhiều vị trí khác nhau và xác định độ song song dựa trên sự chênh lệch giữa các giá trị đo. Ngoài ra, trong trường hợp đo độ song song thông qua chiều cao tâm của lỗ hoặc trục, cũng đặt sản phẩm sao cho datum (mặt chuẩn) tiếp xúc với bàn chuẩn, rồi đo chiều cao của tâm của lỗ hoặc trục tại nhiều vị trí. Độ song song được xác định thông qua hiệu giữa giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của các phép đo này.
Bằng cách thay đầu đo của thước đo chiều cao, có thể đo được vị trí tầm của trục, và sử dụng dữ liệu đó để đo độ song song của trục. Ngoài ra, cũng có thể thay đầu đo bằng đồng hồ so, áp đầu đo vào bề mặt cần đo rồi di chuyển sản phẩm hoặc bản thân thước đo cao; từ đó xác định độ song song dựa trên chênh lệch giữa giá trị lớn nhất và nhỏ nhất trong quá trình đo.
Bạn có thể tham khảo thêm trang giới thiệu về thước đo chiều cao kỹ thuật số do Agency Assist Vietnam sở hữu tại đây.
Thiết bị đo hình ảnh
Bằng cách chụp ảnh sản phẩm bằng thiết bị đo hình ảnh, cũng có thể đo và đánh giá độ song song một cách chính xác.
Tuy nhiên, thiết bị đo hình ảnh là loại máy chiếu ánh sáng lên đối tượng để tạo ra bóng, sau đó chụp lại hình ảnh của bóng đó để thực hiện phép đo. Do đặc tính này, nếu hình dạng của sản phẩm không phù hợp hoặc việc điều chỉnh tiêu cự không chính xác, thì có khả năng không thu được kết quả đo chính xác, vì vậy, cần đặc biệt lưu ý khi sử dụng.
Bạn có thể tham khảo trang giới thiệu về thiết bị đo kích thước bằng hình ảnh do Agency Assist Vietnam sở hữu tại đây.
Máy đo tọa độ ba chiều
Với máy đo tọa độ ba chiều, cũng có thể tạo các yếu tố hình học như mặt phẳng, hình trụ, đường thẳng,… và từ đó thực hiện đo và đánh giá độ song song.
Kết luận
Độ song song là một trong những dung sai hình học không thể thiếu để đảm bảo chất lượng và hiệu năng của sản phẩm. Bằng cách đánh giá mức độ song song của một bề mặt hoặc đường thẳng so với bề mặt hay đường thẳng làm chuẩn, có thể nâng cao độ chính xác lắp ráp, hiệu suất hoạt động của máy móc, khả năng làm kín cũng như độ tin cậy của sản phẩm.
Tại Agency Assist Vietnam, chúng tôi đáp ứng việc sản xuất các chi tiết gia công cơ khí từ 1 sản phẩm đơn chiếc đến sản xuất hàng loạt. Trong quá trình đó, công tác đảm bảo chất lượng và đo kiểm kích thước chính xác được thực hiện tại Trung tâm Quản lý Chất lượng đặt tại tỉnh Tây Ninh (Long An). Nhân viên kiểm tra sẽ tiến hành kiểm tra toàn bộ các hạng mục trước khi giao hàng, nhằm cung cấp các chi tiết có chất lượng ổn định và đáng tin cậy.
Nhận báo giá gia công linh kiện tại đây!
